Co powoduje zatrucie pokarmowe?

Zatrucie pokarmowe – przyczyny, objawy i zasady postępowania

Zatruciem pokarmowym potocznie określa się dolegliwości pojawiające się po spożyciu żywności lub wody zanieczyszczonej chorobotwórczymi drobnoustrojami, ich toksynami albo innymi szkodliwymi substancjami.

Przyczyną mogą być bakterie, wirusy, pasożyty, naturalnie występujące toksyny lub zanieczyszczenia chemiczne. W zależności od źródła problemu objawy mogą wystąpić już po kilku godzinach albo dopiero po kilku dniach od spożycia skażonego produktu.

Objawy zatrucia pokarmowego

Przebieg zatrucia może być łagodny, ale w niektórych przypadkach dolegliwości są nasilone i wymagają konsultacji medycznej.

Najczęstsze objawy to:

• nudności,
• wymioty,
• biegunka,
• ból lub skurcze brzucha,
• gorączka,
• osłabienie i złe samopoczucie.

Rodzaj i nasilenie objawów zależą od drobnoustroju lub substancji, która wywołała zatrucie. Niektóre zakażenia mogą powodować biegunkę z domieszką krwi. Z kolei zatrucie jadem kiełbasianym może prowadzić między innymi do podwójnego lub niewyraźnego widzenia, trudności w połykaniu, zaburzeń mowy i osłabienia mięśni. Takie objawy wymagają natychmiastowej pomocy lekarskiej.

Dlaczego odwodnienie jest niebezpieczne?

Biegunka i wymioty prowadzą do utraty wody oraz elektrolitów. Szczególnie narażone na odwodnienie są niemowlęta, małe dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży, osoby przewlekle chore oraz osoby z obniżoną odpornością.

Do objawów odwodnienia należą między innymi:

• silne pragnienie,
• suchość w ustach,
• rzadsze oddawanie moczu,
• ciemny mocz,
• osłabienie,
• zawroty głowy, szczególnie podczas wstawania.

Jeżeli osoba chora nie jest w stanie przyjmować płynów z powodu częstych wymiotów, powinna skontaktować się z lekarzem.

Najczęstsze przyczyny zatruć pokarmowych

Choroby przenoszone przez żywność mogą być powodowane przez różne drobnoustroje. Należą do nich między innymi bakterie z rodzaju Salmonella, Campylobacter i Listeria, chorobotwórcze szczepy Escherichia coli, a także bakterie wytwarzające toksyny, takie jak Staphylococcus aureus i Clostridium perfringens.

Częstą przyczyną dolegliwości są również wirusy, zwłaszcza norowirusy. Zanieczyszczona żywność lub woda może być także źródłem pasożytów oraz naturalnych i chemicznych substancji toksycznych.

Ryzyko wzrasta szczególnie w przypadku:

• surowego lub niedogotowanego mięsa i drobiu,
• surowych jaj i produktów przygotowanych z ich dodatkiem,
• niepasteryzowanego mleka i jego przetworów,
• surowych lub niedogotowanych owoców morza,
• niedokładnie umytych warzyw i owoców,
• wody pochodzącej z niepewnego źródła,
• potraw zbyt długo przechowywanych poza lodówką,
• produktów przechowywanych w niewłaściwej temperaturze.

Zagrożenie może powstać również wskutek przeniesienia drobnoustrojów z surowego mięsa lub ryb na produkty gotowe do spożycia. Jest to tak zwane zanieczyszczenie krzyżowe.

Jak zmniejszyć ryzyko zatrucia pokarmowego?

Podstawą profilaktyki jest higiena oraz prawidłowe przechowywanie i przygotowywanie żywności.

Warto pamiętać, aby:

• dokładnie myć ręce przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków,
• używać oddzielnych desek i przyborów do surowego mięsa, ryb oraz produktów gotowych do jedzenia,
• nie dopuszczać do kontaktu produktów surowych z już przygotowanymi potrawami,
• dokładnie poddawać mięso, ryby i jaja obróbce cieplnej,
• myć warzywa i owoce przed spożyciem,
• przechowywać produkty wymagające chłodzenia w odpowiedniej temperaturze,
• nie pozostawiać gotowych potraw przez długi czas w cieple,
• sprawdzać terminy przydatności do spożycia,
• regularnie myć lodówkę i powierzchnie kuchenne,
• korzystać z bezpiecznej wody i sprawdzonych punktów gastronomicznych.

Prawidłowe mycie rąk należy do najprostszych i najskuteczniejszych sposobów ograniczania rozprzestrzeniania się drobnoustrojów.

Co robić przy podejrzeniu zatrucia pokarmowego?

Najważniejszym elementem postępowania jest uzupełnianie płynów i elektrolitów. Płyny najlepiej przyjmować często, ale w małych porcjach. Jest to szczególnie istotne przy nudnościach i wymiotach.

Pomocne mogą być dostępne w aptekach doustne płyny nawadniające, zawierające odpowiednio dobrane proporcje glukozy oraz elektrolitów. Jeżeli wymioty uniemożliwiają przyjmowanie płynów albo stan chorego szybko się pogarsza, konieczna może być pomoc medyczna.

Po ustąpieniu nasilonych wymiotów można stopniowo wracać do jedzenia, wybierając lekkostrawne, niewielkie posiłki. Nie należy zmuszać chorego do jedzenia, jeżeli nadal odczuwa silne nudności.

Stosowanie leków przeciwbiegunkowych, antybiotyków lub innych preparatów powinno być dostosowane do przyczyny i przebiegu dolegliwości. W przypadku wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem albo farmaceutą.

Kiedy należy skontaktować się z lekarzem?

Konsultacja lekarska jest potrzebna, gdy:

• biegunka utrzymuje się dłużej niż 2–3 dni,
• w stolcu pojawia się krew,
• występuje wysoka gorączka,
• wymioty uniemożliwiają przyjmowanie płynów,
• pojawiają się wyraźne objawy odwodnienia,
• występuje silny lub nasilający się ból brzucha,
• pojawiają się zaburzenia widzenia, mowy, połykania lub osłabienie mięśni,
• dochodzi do zaburzeń świadomości albo trudności w oddychaniu.

Szczególnej ostrożności wymagają dolegliwości u niemowląt, małych dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych, przewlekle chorych oraz osób z osłabioną odpornością.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani indywidualnych zaleceń medycznych.